Zakres materiału — poziom A1
Zakres materiału — poziom A2
Zakres materiału — poziom B1
Zakres materiału — poziom B2
Na B2 nie przybywa wiele nowych reguł — przybywa precyzji. Dlatego ta część mapy jest poukładana nie według części mowy, tylko według tego, co się nimi robi: skraca zdania, stopniuje pewność, buduje tekst i dobiera rejestr.
Tabele powtórkowe: rzeczownik
Holenderski ma dwa rodzajniki określone: de (rodzaj wspólny) i het (nijaki). Rodzaju zwykle nie da się wywnioskować z formy słowa ani z polskiego odpowiednika, dlatego w tym kursie każde hasło ma podany rodzajnik. Pociecha: mniej więcej dwie trzecie rzeczowników to de, a kilka wskazówek jest pewnych. -heid, -ing, -tie to de; zdrobnienia na -je to zawsze het; -um, -isme i słowa z przedrostkiem ge-, be-, ver- to zwykle het (het gesprek, het begin, het verhaal). Liczba mnoga ma zawsze de. Złożenie bierze rodzaj z ostatniego członu (het huis → het ziekenhuis). Lekcje 4, 8 i 58.
Cztery formy każdego rzeczownika
| Rodzaj | jakiś | ten | wiele | te |
|---|---|---|---|---|
| de | een fiets | de fiets | fietsen | de fietsen |
| de | een vrouw | de vrouw | vrouwen | de vrouwen |
| het | een huis | het huis | huizen | de huizen |
| het | een kind | het kind | kinderen | de kinderen |
| het (zdrobnienie) | een huisje | het huisje | huisjes | de huisjes |
Dwie rzeczy, które warto zapamiętać od razu: een jest jedno dla obu rodzajów, więc to de albo het zdradza rodzaj, a w liczbie mnogiej różnica znika, bo jest tylko de. Przeczeniem rzeczownika z een albo bez rodzajnika jest geen: Ik heb geen auto, Ik heb geen tijd. W pozostałych zdaniach przeczy niet: Ik werk niet, Dit is niet mijn auto. Lekcje 4 i 8.
Liczba mnoga
| Końcówka | Komu przypada | Przykład |
|---|---|---|
| -en | większość rzeczowników, prawie wszystkie jednosylabowe | boek → boeken, man → mannen, boom → bomen |
| -s | słowa na nieakcentowane -el, -em, -en, -er oraz -je | tafel → tafels, vader → vaders, meisje → meisjes |
| -'s | słowa na długie -a, -i, -o, -u, -y | auto → auto's, foto → foto's, baby → baby's |
| -en, f → v, s → z | wiele słów na -f i -s po długiej samogłosce lub spółgłosce | brief → brieven, huis → huizen |
| -eren | kilka częstych słów nijakich | kind → kinderen, ei → eieren |
| -heden | rzeczowniki na -heid | mogelijkheid → mogelijkheden |
Pisownia pilnuje długości samogłoski. Krótka samogłoska potrzebuje podwojonej spółgłoski: man → mannen, bus → bussen. Długa zapisana dwiema literami traci jedną w sylabie otwartej: boom → bomen, maan → manen. Nieregularne trzeba znać z pamięci, a są wśród najczęstszych słów: stad → steden, schip → schepen, dag → dagen, weg → wegen, lid → leden, koe → koeien. Lekcje 8 i 40.
Zdrobnienia — zawsze het
| Końcówka | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| -je | po większości spółgłosek | huis → huisje, boek → boekje |
| -tje | po samogłosce oraz po l, n, r, w za długą samogłoską | koe → koetje, stoel → stoeltje, vrouw → vrouwtje |
| -pje | po m za długą samogłoską oraz po lm, rm | boom → boompje, film → filmpje |
| -etje | po krótkiej samogłosce i l, m, n, ng, r | man → mannetje, bal → balletje, ding → dingetje |
| -kje | po nieakcentowanym -ing | koning → koninkje |
Zdrobnienie nie zawsze znaczy „mały”: een kopje koffie to po prostu filiżanka kawy, a even een biertje brzmi swobodnie i towarzysko. Rodzaj zmienia się na het nawet wtedy, gdy podstawa ma de: de tafel → het tafeltje. Lekcja 40.
Przymiotnik — końcówka -e
| Co mówisz | Po holendersku | Uwaga |
|---|---|---|
| duży mężczyzna (jakiś) | een grote man | przy de-słowie zawsze -e |
| ten duży mężczyzna | de grote man | -e |
| duży dom (jakiś) | een groot huis | wyjątek: een + het-słowo, bez -e |
| ten duży dom | het grote huis | po het znów -e |
| zimna woda | koud water | wyjątek: het-słowo bez rodzajnika, bez -e |
| duże domy | grote huizen | liczba mnoga: -e |
| mój duży dom | mijn grote huis | po dzierżawczym i po dit, dat: -e |
| dom jest duży | Het huis is groot. | po czasowniku przymiotnik się nie odmienia |
Zasada w jednym zdaniu: przed rzeczownikiem zawsze -e, oprócz liczby pojedynczej słowa het po een, geen, elk albo bez niczego. Końcówka rządzi się pisownią: groot → grote, dik → dikke, lief → lieve, vies → vieze. Bez -e zostają przymiotniki materiałowe na -en: een houten tafel. Lekcje 11 i 12.
Stopniowanie
| Stopień równy | Wyższy | Najwyższy |
|---|---|---|
| groot | groter | grootst |
| mooi | mooier | mooist |
| duur | duurder | duurst |
| goed | beter | best |
| veel | meer | meest |
| graag | liever | liefst |
Po -r pojawia się -d-: duur → duurder, lekker → lekkerder. Porównanie: groter dan, ale net zo groot als. Lekcja 23.
Zaimki wskazujące i pytajne
| de-słowo i liczba mnoga | het-słowo | |
|---|---|---|
| ten tutaj | deze fiets, deze huizen | dit huis |
| tamten | die fiets, die huizen | dat huis |
| który? | welke fiets? | welk huis? |
Lekcja 12.
Zaimki osobowe i dzierżawcze
| Osoba | Podmiot | Dopełnienie | Dzierżawczy |
|---|---|---|---|
| ja | ik | mij, me | mijn |
| ty | jij, je | jou, je | jouw, je |
| pan, pani | u | u | uw |
| on | hij | hem | zijn |
| ona | zij, ze | haar | haar |
| ono | het | het | zijn |
| my | wij, we | ons | ons huis, onze auto |
| wy | jullie | jullie | jullie |
| oni, one | zij, ze | hen, hun, ze | hun |
Formy krótkie (je, ze, we, me) są w mowie zwykłe, długie (jij, zij, wij, mij) podkreślają osobę. Ons stoi przy słowach het w liczbie pojedynczej, onze przy całej reszcie. O rzeczy rodzaju de mówi się zwykle hij: Waar is de fiets? Hij staat buiten. Przynależność wyraża też van: de fiets van Tomek, obok Tomeks fiets. Lekcje 2 i 4, różnicę między je a u omawia lekcja 63.
Nie ma jednego słowa na „swój”: dzierżawczy dobiera się do osoby. Ik bel mijn moeder, jij belt jouw moeder, wij bellen onze moeder. Zdanie Tomek belt zijn moeder może znaczyć mamę Tomka albo mamę innego mężczyzny, a rozstrzyga kontekst. Lekcja 4.
Tabele powtórkowe: czasownik
Dobra wiadomość: w czasie teraźniejszym czasownik ma zwykle trzy formy, a liczba mnoga jest równa bezokolicznikowi. Cała trudność jest w pisowni tematu i w czasach przeszłych.
| Osoba | werken | zijn | hebben |
|---|---|---|---|
| ik | werk | ben | heb |
| jij, u | werkt | bent | hebt |
| hij, zij, het | werkt | is | heeft |
| wij, jullie, zij | werken | zijn | hebben |
| pytanie z jij | werk jij? | ben jij? | heb jij? |
Temat bierze się z bezokolicznika, ale pisownia się przestawia: maken → ik maak, leggen → ik leg, leven → ik leef, reizen → ik reis. Gdy jij stoi za czasownikiem, końcówka -t odpada: jij werkt, ale werk jij? Lekcje 2 i 5.
| Czas | Budowa | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|---|
| czas teraźniejszy | temat + -t / -en | teraz, zwykle, plan | Ik werk in Utrecht. |
| imperfectum | -te(n) / -de(n) albo forma mocna | opowiadanie, tło, zwyczaj w przeszłości | Vorig jaar werkte ik in Breda. |
| perfectum | hebben / zijn + imiesłów | skończone zdarzenie, najczęstszy czas w rozmowie | Ik heb gisteren lang gewerkt. |
| plusquamperfectum | had / was + imiesłów | wcześniej niż inna przeszłość | Toen ik thuiskwam, hadden ze al gegeten. |
| przyszłość | gaan / zullen + bezokolicznik albo czas teraźniejszy | plan, obietnica, rozkład jazdy | We gaan in augustus verhuizen. |
| tryb warunkowy | zou(den) + bezokolicznik | grzeczna prośba, warunek nierzeczywisty | Als ik tijd had, zou ik komen. |
Lekcje 5, 17–21, 52 i 60.
't kofschip i czasowniki mocne
| Grupa | Imperfectum | Przykład | Perfectum |
|---|---|---|---|
| temat na t, k, f, s, ch, p | -te / -ten | werken → werkte | heeft gewerkt |
| pozostałe tematy | -de / -den | wonen → woonde | heeft gewoond |
| bezokolicznik na -zen, -ven | -de / -den | reizen → reisde, leven → leefde | heeft gereisd, heeft geleefd |
| mocne | zmiana samogłoski | schrijven → schreef | heeft geschreven |
| nieregularne | własna forma | kopen → kocht | heeft gekocht |
Bezdźwięczne spółgłoski łatwo zapamiętać dzięki słowu 't kofschip: jeśli temat kończy się na jedną z jego spółgłosek, dajesz -te i -t. Liczy się ostatnia litera bezokolicznika bez -en: z i v nie należą do grupy, stąd reisde i leefde. Czasowniki mocne trzeba znać z pamięci: lopen → liep → gelopen, gaan → ging → gegaan, komen → kwam → gekomen, zien → zag → gezien, eten → at → gegeten, drinken → dronk → gedronken, zijn → was → geweest, hebben → had → gehad, denken → dacht → gedacht. Lekcje 17 i 18.
Zwykle hebben. Zijn stoi przy zmianie stanu i przy ruchu z celem: Ik ben naar huis gefietst, ale Ik heb vandaag veel gefietst. Zawsze z zijn: gaan, komen, blijven, worden, beginnen, vallen. Imiesłów traci ge- po przedrostkach be-, ge-, her-, ont-, ver-: betaald, gebruikt, herhaald, ontmoet, vertaald. Pułapka dla Polaka: trwanie do dziś wyraża czas teraźniejszy z al: Ik woon hier al drie jaar, a nie perfectum. Lekcje 19 i 20.
Przyszłość — trzy sposoby
| Forma | Znaczy | Przykład |
|---|---|---|
| gaan | plan, zamiar, najczęstsza forma w mowie | We gaan volgend jaar een huis kopen. |
| zullen | obietnica, propozycja, przypuszczenie, styl oficjalny | Ik zal je morgen bellen. |
| czas teraźniejszy | z określeniem czasu, rozkład jazdy | De trein vertrekt om acht uur. |
Lekcja 21.
Modalne — i pułapka, która kosztuje najwięcej
| Czasownik | Znaczy | Uwaga |
|---|---|---|
| kunnen — ik kan | mogę, umiem | po modalnym nie ma te: Ik moet gaan, nie moet te gaan |
| moeten — ik moet | muszę | |
| mogen — ik mag | wolno mi, mogę (pozwolenie) | |
| willen — ik wil | chcę (nie: „będę”) | |
| zullen — ik zal | zrobię, obiecuję | |
| hoeven | nie musieć, tylko z przeczeniem | z te: Je hoeft niet te komen. |
Je mag hier niet roken znaczy nie wolno ci tu palić. „Nie musisz” to je hoeft niet… (Je hoeft morgen niet te komen). Druga pułapka: wil to zawsze „chcę”, a angielskie will wprowadza tu w błąd. Lekcja 22.
Czasowniki rozdzielne
| Miejsce | Co się dzieje | Przykład (opstaan, wstawać) |
|---|---|---|
| zdanie główne | przedrostek idzie na koniec | Ik sta om zes uur op. |
| zdanie podrzędne | razem, na końcu | …omdat ik om zes uur opsta. |
| imiesłów | ge w środku | Ik ben om zes uur opgestaan. |
| bezokolicznik z te | te w środku, pisane osobno | Ik probeer vroeg op te staan. |
| po modalnym | razem | Ik moet vroeg opstaan. |
Rozdzielają się przedrostki akcentowane: op, aan, uit, mee, af, in, terug (meenemen, aankomen, uitgaan). Be-, ge-, her-, ont-, ver- nie rozdzielają się nigdy: ik begrijp, ik vertaal. Akcent potrafi zmienić sens: vóórkomen to zdarzać się, a voorkómen to zapobiec. Lekcja 26.
Czasowniki zwrotne i bezokolicznik
| Konstrukcja | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| zich wassen | zaimek zmienia się z osobą: me, je, zich, ons, je, zich | Ik was me, hij wast zich, wij wassen ons. |
| te | po wielu czasownikach, np. proberen, beginnen, vergeten | Ik probeer Nederlands te leren. |
| om … te | cel: żeby | Ik leer Nederlands om hier te werken. |
| bez te | po modalnych oraz gaan, blijven, komen | Ik ga leren. Ik blijf staan. |
Lekcje 26 i 57.
Tabele powtórkowe: szyk zdania
W zdaniu oznajmującym odmieniony czasownik stoi na drugim miejscu, zawsze. Jeśli zdanie zaczyna się od czegoś innego niż podmiot, podmiot przeskakuje za czasownik: to inwersja. Polski szyk jest swobodny, holenderski nie jest. Lekcje 5 i 24.
| 1. miejsce | 2. — czasownik | reszta |
|---|---|---|
| Ik | drink | 's ochtends koffie. |
| 's Ochtends | drink | ik koffie. |
| Gisteren | kocht | ik een boek. |
| Daarom | kwam | ik niet. |
Tangconstructie — dwa czasowniki jak szczypce
| Podmiot | 2. miejsce | Środek | Koniec |
|---|---|---|---|
| Ik | heb | gisteren hard | gewerkt. |
| Ik | moet | morgen vroeg | opstaan. |
| Ze | gaat | volgend jaar een huis | kopen. |
| Het huis | wordt | dit jaar | verkocht. |
Odmieniony czasownik stoi na 2. miejscu, a imiesłów albo bezokolicznik idzie na sam koniec, choćby między nimi było pół zdania. W środku typowa kolejność to czas, sposób, miejsce: Ik ga morgen met de trein naar Amsterdam. Lekcja 24.
Gdzie stoi niet
| Co przeczysz | Pozycja niet | Przykład |
|---|---|---|
| całe zdanie | na końcu, ale przed imiesłowem i bezokolicznikiem | Ik werk vandaag niet. Ik heb het niet gezien. |
| przymiotnik | przed nim | Het huis is niet groot. |
| miejsce, przyimek | przed nim | Ik woon niet in Utrecht. |
| rzeczownik z de, het, dzierżawczym | przed nim | Dit is niet mijn auto. |
Lekcje 8 i 24.
Zdanie podrzędne — wszystkie czasowniki na końcu
| Zdanie główne | Zdanie podrzędne |
|---|---|
| Ik werk morgen niet. | …omdat ik morgen niet werk. |
| Ik heb gisteren gewerkt. | …omdat ik gisteren heb gewerkt. |
| Ik moet morgen werken. | …omdat ik morgen moet werken. |
| Ik sta vroeg op. | …omdat ik vroeg opsta. |
Gdy podrzędne stoi na początku, całe zajmuje 1. miejsce, więc dalej idzie czasownik: Omdat het regent, blijf ik thuis. O przeszłym jednorazowym zdarzeniu mówi toen (Toen ik jong was…), a o warunku i rzeczach powtarzalnych als (Als het regent…). Lekcja 25.
Trzy typy łączników, trzy różne szyki
| Typ | Przykłady | Co robi z szykiem |
|---|---|---|
| współrzędny | en, maar, of, want | nic nie zmienia: …want ik ben ziek. |
| podrzędny | dat, omdat, als, wanneer, toen, terwijl, hoewel | czasowniki na koniec: …omdat ik ziek ben. |
| przysłówek łączący | daarom, toch, daarna, bovendien | stoi na 1. miejscu → inwersja: Daarom blijf ik thuis. |
Dus działa na dwa sposoby: …dus ik blijf thuis i …dus blijf ik thuis. Lekcja 36. Mowa zależna korzysta z tego samego szyku: Hij zegt dat hij ziek is. Ze vraagt of je komt. Lekcja 35.
Tabele powtórkowe: strona bierna, er i przyimki
| Czas | Budowa | Przykład |
|---|---|---|
| teraźniejszy | wordt / worden + imiesłów | Het huis wordt gebouwd. |
| imperfectum | werd / werden + imiesłów | Het huis werd in 1954 gebouwd. |
| perfectum | is / zijn + imiesłów, bez geworden | Het huis is gebouwd. |
| plusquamperfectum | was / waren + imiesłów | Het huis was al gebouwd. |
| z modalnym | modalny + imiesłów + worden | Het huis moet gebouwd worden. |
| bez podmiotu | er + wordt | Er wordt hier hard gewerkt. |
Wykonawcę wprowadza door: Het huis wordt door Daan geverfd. Pułapka: Het huis is gebouwd to czas przeszły, nie teraźniejszy. Lekcja 33.
Cztery zadania słowa er
| Zadanie | Znaczy | Przykład |
|---|---|---|
| miejsce | tam | Ik woon er al drie jaar. |
| ilość | z liczebnikiem: „ich”, „tego” | Ik heb er drie. |
| podmiot formalny | „jest”, „znajduje się” | Er staat een fiets voor de deur. |
| zaimek przy przyimku | „o tym”, „z tym” | Ik praat erover. Ik werk ermee. |
O rzeczy nie mówi się met het ani over het, tylko ermee, erover. Tak samo daarmee i pytające waarmee? Met zmienia się w mee, a tot w toe. Przy kilku słowach części się rozchodzą: Ik heb er niet over nagedacht. Tak zachowują się też czasowniki z przyimkiem: wachten op → Ik wacht erop, denken aan → Ik denk eraan. Lekcje 34 i 37.
Przyimki czasu — najkrótsza ściąga
| Pytanie | Przyimek | Przykład |
|---|---|---|
| o której? | om | Ik begin om acht uur. |
| którego dnia? | op | Ik werk op maandag. |
| w jakim okresie? | in | We verhuizen in november. |
| za ile? | over | De bus komt over vijf minuten. |
| ile temu? | … geleden | Ik kwam twee jaar geleden naar Nederland. |
| od kiedy? | sinds | Ik woon sinds 2020 in Utrecht. |
| już od tak dawna | al | Ik woon hier al drie jaar. |
Lekcja 38. Przyimki miejsca: kierunek — naar, naar huis, hierheen; położenie — in, op, aan, bij, thuis, hier, daar. Mówi się op het werk, op school, bij de huisarts, in de stad. O przedmiotach holenderski woli konkret: Het boek ligt op tafel, de fles staat op tafel (lekcja 39).
Godziny — half drie to 14:30
| Godzina | Po holendersku | Dosłownie |
|---|---|---|
| 14:00 | twee uur | druga |
| 14:15 | kwart over twee | kwadrans po drugiej |
| 14:20 | tien voor half drie | dziesięć przed wpół do trzeciej |
| 14:30 | half drie | wpół do trzeciej |
| 14:40 | tien over half drie | dziesięć po wpół do trzeciej |
| 14:45 | kwart voor drie | kwadrans przed trzecią |
Lekcja 6. Liczby czyta się od jedności: eenentwintig, tweeëntwintig, drieëntwintig (lekcje 3 i 10).
Wymowa — czego nie widać w pisowni
Holenderska pisownia jest dużo regularniejsza niż angielska, ale kilka połączeń liter czyta się inaczej, niż podpowiada polskie oko. Dlatego każde hasło w kursie ma transkrypcję i nagranie w standardowej wymowie z Holandii.
| Zapis | Czyta się | Przykład |
|---|---|---|
| g, ch | jak polskie „ch”, ale głębiej w gardle; na północy twardo, na południu i we Flandrii miękko | goed [ɣut], acht [ɑxt] |
| sch- | „s” + „ch”, osobno, nigdy „sz”; końcówka -isch to [is] | school [sxoːl], praktisch [ˈprɑktis] |
| ij, ei | zbliżone do polskiego „ej” | ijs [ɛis], trein [trɛin] |
| ui | „a” przechodzące w zaokrąglone „ü”; polski go nie ma | huis [ɦœys], tuin [tœyn] |
| eu | długie zaokrąglone „ö” | neus [nøːs], leuk [løːk] |
| oe | polskie „u” | boek [buk], goed [ɣut] |
| uu, u (długie) | „ü”: wargi jak do „u”, język jak do „i” | muur [myːr], u [y] |
| ie | polskie „i” | bier [bir], ziek [zik] |
| ou, au | zbliżone do „ał” | oud [ʌut], blauw [blʌu] |
| w | między polskim „w” a „ł”: górne zęby tylko muskają wargę | water [ˈʋaːtər], werk [ʋɛrk] |
| -en | w mowie zwykle samo słabe „e”, bez „n” | werken [ˈʋɛrkə(n)], lopen [ˈloːpə(n)] |
| -lijk | [lək], nie „lejk” | mogelijk [ˈmoːɣələk] |
| d, b na końcu | ubezdźwięcznione, jak po polsku | hond [ɦɔnt], heb [ɦɛp] |
Długość samogłoski zmienia słowo: man (mężczyzna) kontra maan (księżyc), bom (bomba) kontra boom (drzewo), pot (garnek) kontra poot (łapa). Zasada zapisu jest prosta: podwójna samogłoska w sylabie zamkniętej albo pojedyncza w otwartej znaczy, że jest długa (boom, bomen), a podwojona spółgłoska znaczy, że krótka (bom, bommen).
Akcent pada zwykle na pierwszą sylabę rdzenia. Przedrostki be-, ge-, her-, ont-, ver- są nieakcentowane: betalen, verstaan. Trema rozdziela litery, które inaczej czytałoby się razem: tweeëntwintig, ideeën, geïnteresseerd. Lekcja 49, o dialektach i fryzyjskim lekcja 48, o holenderskim w Belgii lekcja 50.
Ta strona pokazuje zakres materiału. Ćwiczenia, dialogi i nagrania do każdego z tych działów są w lekcjach — odsyłacze przy każdym punkcie prowadzą prosto do właściwej.