Getallen en telefoon

Zanim zaczniemy: dlaczego liczby są pierwsze

Możesz nie umieć opowiedzieć o swojej rodzinie i przeżyjesz. Ale gdy w urzędzie padnie pytanie o datę urodzenia, u lekarza o numer BSN, a przy kasie usłyszysz cenę, liczby przestają być ćwiczeniem i stają się warunkiem załatwienia sprawy.

Holenderskie liczebniki są regularne, ale trzeba się do nich przyzwyczaić. Kto zna niemiecki, ma ułatwione zadanie, bo zasada jest ta sama. Polak musi jednak przestawić głowę: vijfenveertig to dosłownie „pięć i czterdzieści”, czyli 45. Słyszysz najpierw piątkę, a piszesz ją na końcu. Na tym sypie się zapisywanie numerów telefonu i właśnie dlatego ćwiczymy to od początku.

Liczby od 0 do 20

Do dwudziestu trzeba je po prostu znać. Od trzynastu widać wzór: końcówka -tien, jak polskie „-naście”: vijftien, zestien, zeventien.

Pułapki wymowy i zapisu. dertien (13) to nie ✗ drietien: litery się przestawiają, jak w angielskim thirteen. veertien (14) pisze się przez ee, choć vier ma ie. acht (8) brzmi z polskim „ch”, a achttien (18) ma jedno słyszalne „t”, choć dwa w zapisie. negen (9) to „neche”. A w vijftien i vijftig początek brzmi wyraźnie jak „f”.

een czy één? Bez kresek een to słaby rodzajnik, czytany krótko „yn”: een kind, jakieś dziecko. Z kreskami één to liczba, czytana długo „ejn”: één kind, jedno dziecko. Kreski piszemy, gdy mogłoby dojść do pomyłki. Na początku zdania wielka jest tylko pierwsza litera: Eén zoon.

Dziesiątki i liczby złożone

Dziesiątki kończą się na -tig, wymawiane słabo „-tech”: twintig, dertig, veertig, vijftig, zestig, zeventig, tachtig, negentig. W zestig i zeventig początek brzmi jak ostre „s”, a tachtig zaczyna się od „t”, którego nie ma w acht. Liczby złożone buduje się odwrotnie niż po polsku: jedność + en + dziesiątka, razem, bez spacji.

Odwrócenie to pułapka numer jeden. Gdy słyszysz drieënveertig, ręka chce napisać 34, a to 43. Rada: zapisując ze słuchu, zostaw na kartce puste miejsce na pierwszą cyfrę, wpisz jedność z prawej, a dziesiątkę dopisz z lewej. Wystarczy tydzień, żeby to weszło w nawyk.

Dwie kropki w tweeëntwintig. Po twee i drie stoi trema: tweeëntwintig, drieënveertig. Bez niej powstałoby ee + e, które czytałoby się niejasno. W ćwiczeniach kursu przyjmujemy też zapis bez kropek, bo na polskiej klawiaturze trudno je napisać, ale w listach i urzędach warto pisać poprawnie. Przy reszcie liczb trema nie występuje: vierendertig, vijfenzestig.

Gramatyka: hebben (mieć) i wiek

Czasownik hebben jest drugim po zijn czasownikiem, którego potrzebujesz od razu. Ma nieregularną formę w trzeciej osobie.

Forma pytająca działa jak zawsze: gdy jij stoi za czasownikiem, -t znika, czyli Heb jij een auto? Przy u oba warianty są poprawne, a Heeft u…? usłyszysz w urzędzie najczęściej.

Uwaga: wieku się nie „ma”. Po polsku „mam trzydzieści lat”, po holendersku jest się w wieku: Ik ben dertig jaar, a najczęściej krótko: Ik ben dertig. Konstrukcja z heb to kalka z polskiego, po której od razu słychać obcokrajowca. Pytanie brzmi Hoe oud ben je?, dosłownie „jak stary jesteś”.

Zwróć też uwagę, że po liczbie jaar zostaje w liczbie pojedynczej: één jaar, drie jaar, dertig jaar. Tak samo zachowują się euro i uur (godzina): vijf euro, twee uur. Forma jaren istnieje, ale znaczy „lata” bez liczby: Ik woon hier al jaren, czyli „mieszkam tu od lat”.

Przydatny gotowiec z lekcji 2: Ik heb geen…, „nie mam…”. Ik heb nog geen BSN to „nie mam jeszcze numeru BSN”.

Dialog 1 — Bij de gemeente

BSN, czyli burgerservicenummer, to holenderski odpowiednik PESEL-u: dziewięć cyfr. Dostajesz go przy zameldowaniu w gminie, czyli gemeente. W większych miastach urząd nazywa się stadskantoor, a na wizytę trzeba się umówić z wyprzedzeniem. Bez numeru BSN nie dostaniesz pensji, nie zapiszesz się do ubezpieczenia ani nie założysz DigiD, czyli cyfrowego klucza do urzędów. Tomek załatwia to w pierwszej kolejności.

Numer telefonu i adres

Holenderski numer komórkowy ma dziesięć cyfr i zaczyna się od 06: 06-12345678. Prefiks czyta się cyfra po cyfrze (nul zes), a resztę zwykle parami: twaalf, vierendertig, zesenvijftig, achtenzeventig. Kto dyktuje wszystko pojedynczo, zostanie zrozumiany, ale sam nie zrozumie, gdy usłyszy pary. Numery stacjonarne mają prefiks miasta, na przykład 030 w Utrechcie. Numer alarmowy to, jak w całej Unii, 112: één één twee.

Kod pocztowy ma cztery cyfry i dwie litery: 3531 CK. Cyfry czyta się zwykle dwiema parami, a litery po holendersku, więc przydaje się alfabet z lekcji 1. Taki kod wskazuje konkretny fragment ulicy, dlatego kurier często pyta tylko o kod i numer domu. Numer domu stoi po nazwie ulicy. A „małpa” w adresie e-mail to apenstaartje, dosłownie „małpi ogonek”, więc akurat tu Polak czuje się jak w domu.

Dialog 2 — Mijn nieuwe nummer

Tak działa ta pułapka na żywo. Tomek usłyszał vierendertig, a powtórzył drieënveertig. Po polsku czwórka stoi na końcu, więc głowa ją przestawiła. Nie krępuj się powtarzać numeru na głos i pytać Klopt dat?, czyli „Zgadza się?”. Holender zrobi to samo.

Czytanka: Papieren en nummers

Słownictwo lekcji 3

Trzy słowa, które Polak łatwo myli: het nummer to numer (telefonu, domu), het cijfer to cyfra, ale także ocena w szkole, a het getal to liczba w matematyce.

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

• Najpierw jedność, potem dziesiątka: vierendertig to 34, drieënveertig to 43. Razem, z en w środku.
• Trudniejsze liczby: dertien i dertig (nie drie-), veertien i veertig (nie vier-), tachtig z t na początku.
• Wieku się nie „ma”, wiekiem się „jest”: Ik ben dertig jaar, nie ik heb.
• hebben: ik heb, jij hebt, hij heeft, wij hebben. Po liczbie jaar zostaje bez zmiany.
• Komórka ma dziesięć cyfr: nul zes i pary. Kod pocztowy ma cztery cyfry i dwie litery. BSN dostajesz w gminie, czyli gemeente.

W następnej lekcji: rodzina i rodzajniki de / het, pierwszy prawdziwy próg holenderskiej gramatyki.